Słownik winylowy

Zaktualizowano 30.09.2026

Pojęcia, na które trafisz na okładkach, w sklepach internetowych i w ogłoszeniach z używanymi płytami. Jeśli dopiero zaczynasz, zajrzyj też do poradnika jak zacząć z winylem.

Formaty

LP

Long Play: zwykły album na płycie o średnicy 12 cali (30 cm), odtwarzanej z prędkością 33⅓ obrotów na minutę. Na jedną stronę mieści się około 20 minut muzyki; przy dłuższej stronie rowek musi być węższy i dźwięk traci.

2LP

Album na dwóch płytach. Dłuższe albumy dzieli się na więcej płyt, żeby każda strona miała dość miejsca i lepiej brzmiała. Często w rozkładanej okładce (gatefold).

EP

Extended Play: mniej utworów niż album, więcej niż singiel. Wychodzi na płytach 7" i 12".

Singiel

Płyta o średnicy 7 cali (17 cm), zwykle z jednym utworem na stronę, odtwarzana z prędkością 45 obrotów na minutę.

Maxisingiel

Singiel na dużej płycie 12", często z remiksami i na 45 obrotów. Typowy dla muzyki tanecznej: szeroki rowek przy 45 obrotach brzmi głośniej, a DJom łatwiej się z nim pracuje.

33⅓ i 45 obr./min

Prędkości, z jakimi odtwarza się płyty: LP na 33⅓, single na 45. Niektóre audiofilskie albumy są nacięte na 45 obrotów ze względu na lepszy dźwięk. Prędkość jest zawsze podana na okładce albo na naklejce.

180 g

Waga płyty. Zwykła płyta LP waży od 120 do 140 g, 180-gramowa jest grubsza. Mniej się wygina i sprawia wrażenie solidniejszej, ale sama w sobie nie gwarantuje lepszego dźwięku – ten zależy od masteringu i tłoczenia.

Kolorowy winyl

Płyta z kolorowego tworzywa zamiast czarnego. Wydawcy nadają wariantom własne nazwy (np. „Moonstone Blue Marbled”), z efektami takimi jak marble (marmurkowy) czy splatter (w plamki). Dzisiejsze kolorowe płyty brzmią zwykle tak samo jak czarne, czasem trochę bardziej szumią.

Picture disc

Płyta z obrazkiem w powierzchni płyty. Głównie przedmiot kolekcjonerski: ze względu na warstwy, z których się składa, zwykle szumi bardziej niż zwykła płyta.

Wydania

Pierwsze tłoczenie

Pierwsza partia płyt wyprodukowana przy pierwotnym wydaniu albumu, po angielsku first pressing. Kolekcjonerzy rozpoznają ją po numerze katalogowym, naklejce i kodach w rowku wybiegowym. Przy starych albumach zwykle jest najcenniejsza.

Reedycja

Nowe wydanie starszego albumu, po angielsku reissue. Wychodzi po latach, często z nowym masteringiem, nowym numerem katalogowym, a czasem z bonusami.

Dotłoczenie

Kolejna produkcja tego samego wydania, gdy pierwsza partia się wyprzeda, po angielsku repress. Zwykle ma ten sam numer katalogowy i kod kreskowy; różnić się może na przykład kolorem płyty.

Remaster

Nowy mastering z oryginalnych nagrań. Może brzmieć lepiej albo gorzej niż pierwotne wydanie – zależy, kto i jak go robił.

Edycja limitowana

Wydanie w ograniczonej liczbie egzemplarzy, czasem numerowanych na okładce. Gdy się wyprzeda, można je kupić już tylko z drugiej ręki.

Record Store Day

Coroczne święto niezależnych sklepów płytowych, od 2008 roku w kwietniu. Wychodzą na nie limitowane wydania, sprzedawane tylko w sklepach, które biorą w nim udział. W listopadzie jest jeszcze mniejsza edycja Black Friday.

Half-speed master

Wydanie, przy którym matrycę płyty nacinano z połową prędkości. Rylec ma więcej czasu, a rowek zwykle jest dokładniejszy. Tak oznacza się głównie wydania audiofilskie.

AAA

Cały proces od nagrania przez miks po mastering przebiegał analogowo, bez etapu cyfrowego. To oznaczenie stosują niektóre audiofilskie wytwórnie.

Tłoczenie testowe

Pierwsze egzemplarze z tłoczni, na których zatwierdza się dźwięk przed produkcją, po angielsku test pressing. Mają zwykle białą naklejkę i są cenione przez kolekcjonerów.

Bootleg

Płyta wydana bez zgody artysty lub wytwórni. Jakość dźwięku bywa bardzo różna, a pieniądze nie trafiają do artysty.

Na okładce i na płycie

Numer katalogowy

Numer nadany wydaniu przez wytwórnię, podany na grzbiecie okładki i na naklejce. Po nim odróżnia się poszczególne wydania tego samego albumu.

Kod kreskowy

Kod EAN lub UPC z tyłu okładki. Każde wydanie ma własny, więc po nim znajdziesz dokładnie tę płytę, której szukasz.

Gatefold

Rozkładana okładka, która otwiera się jak książka. Częsta przy albumach dwupłytowych i edycjach specjalnych, w środku często ze zdjęciami albo tekstami.

Koszulka wewnętrzna

Koszulka, w której płyta leży wewnątrz okładki. Papierowe rysują płyty, antystatyczne są delikatniejsze.

Obi

Papierowy pasek na lewej krawędzi japońskich wydań, z tytułem po japońsku. Kolekcjonerzy go cenią; płyta bez niego jest warta mniej.

Rowek wybiegowy

Gładki pas między ostatnim utworem a naklejką, po angielsku runout. Są w nim wyryte kody tłoczni i matrycy, po których można ustalić, z którego tłoczenia pochodzi płyta.

Gramofon

Wkładka

Element na końcu ramienia, który zamienia ruch igły na sygnał elektryczny. Najpopularniejsze są wkładki MM z wymienną igłą; wkładki MC brzmią bardziej szczegółowo, ale mają słabszy sygnał, wymagają przedwzmacniacza, który je obsługuje, a igły zwykle nie wymienisz w nich sam.

Igła

Ostrze wkładki, które przesuwa się po rowku. Wytrzymuje zwykle kilkaset godzin grania. Zużyta igła zniekształca dźwięk i niszczy płyty.

Siła nacisku

To, jak mocno igła naciska na płytę, podawane w gramach. Właściwą wartość podaje producent wkładki, przy popularnych około 2 g. Ustawia się ją przeciwwagą z tyłu ramienia.

Antyskating

Ustawienie, które równoważy siłę ciągnącą ramię w czasie grania do środka płyty. Bez niego igła mocniej naciska na jedną ściankę rowka.

Przedwzmacniacz gramofonowy

Urządzenie, które wzmacnia słaby sygnał z wkładki i koryguje go, żeby zwykły wzmacniacz mógł go przetworzyć. Bywa wbudowany w gramofon, we wzmacniacz (wejście PHONO) albo jest osobnym urządzeniem.

Stan płyty

M, NM, VG+, VG

Skala, którą sprzedawcy używanych płyt oceniają stan płyty i okładki. M (mint) to płyta nowa, NM (near mint) prawie jak nowa, VG+ gra dobrze, z drobnymi śladami, VG ma słyszalne trzaski, a G i gorsze nie nadają się już za bardzo do słuchania.

Wygięcie

Płyta, która nie leży płasko, po angielsku warp. Z lekkim wygięciem igła sobie poradzi, większe słychać jako falowanie dźwięku. Powstaje od ciepła albo przechowywania płyt na leżąco.